Sint-Nicolaas of Santa Claus?

Uit een enquête die het Nederlandse Centrum voor Volkscultuur in 2008 heeft gehouden, kwam pakjesavond op 5 december naar voren als belangrijkste traditie in Nederland. Het feest van de goedheiligman blijkt dus onverminderd populair. Die populariteit groeide gestaag sinds zijn sterfdag op 6 december in plusminus 342 na Christus.

Nicea

Nicolaas was nog voor het ontstaan en de opkomst van de islam bisschop van Myra, gelegen in het huidige Turkije. Het lag in christelijk gebied, behorend tot het rijk van Constantijn de Grote, de eerste christelijke keizer. Hij maakte een eind aan de voortdurende christenvervolging door eerdere Romeinse keizers. Constantijn was net als Sint-Nicolaas betrokken bij het eerste grote christelijke concilie (kerkvergadering) te Nicea, waar de geloofsbelijdenis van de Kerk op schrift werd gesteld.

Sint-Nicolaas is daarmee een van de bisschoppen die aan de basis van de katholieke kerkleer staan. Hij stond bekend als een zeer vroom man en na zijn dood deden verscheidene wonderverhalen de ronde. Een van zijn meest bekende goede daden was dat hij drie arme meisjes redde van een leven als prostituee door ’s nachts goud door hun raam naar binnen te strooien. Met dit goud als bruidschat konden ze eerbaar trouwen. Dat dit geschenk deels in de schoenen terechtkwam, kreeg ongekende gevolgen. Miljoenen kinderen, in eerste instantie vooral arme, zetten sinds de vijftiende eeuw en mogelijk al eerder hun schoen in verwachting van een geschenk of een traktatie.

Na de dood van Sint-Nicolaas op 6 december verspreidde zijn faam zich langzaam maar zeker over de Kerk in Griekenland en Rusland. Vanaf de tiende eeuw begon men hem ook in Europa te vereren. In 1087 werd zijn gebeente vanuit Myra naar het Italiaanse Bari gebracht in verband met het oprukken van de Turken. In Nederland sprak men om onduidelijke reden over Spanje, dat in die tijd door islamitische Moren werd bezet. Meer dan 700 jaar na zijn dood kreeg Sint daar zijn Moorse, zwarte knecht Piet. Deze Piet zou volgens andere verhalen ook een Italiaanse schoorsteenveger kunnen zijn, met kenmerkende kledij en zwart van gezicht en handen na een tocht door de schoorsteen...

In Nijmegen werd in 1050 de eerste kapel in Nederland aan Sint-Nicolaas gewijd, waarna er vele volgden, met name in havensteden omdat hij onder meer patroon was van zeelui al dan niet in nood. De link met zeevaarders kan ook een verklaring zijn voor de stoomboot die de Sint tegenwoordig gebruikt.

Het sinterklaasfeest overleefde de Reformatie, toen de protestanten dit typisch katholieke feest wilden verbieden. Het overleefde maatregelen van de overheden in de tijd dat deze vonden dat de feesten na de sinterklaasmarkten uit de hand liepen en zorgden voor wanordelijkheden.

Hopelijk overleeft het ook recente aantijgingen van racisme in verband met de zwarte knecht (en) en de overwaaiende of beter gezegd na een transformatie terugwaaiende kerstman uit Amerika. Santa Claus blijft toch wat de Nederlandse Vereniging tot Behoud van Sinterklaas beschrijft als ‘een slap aftreksel in joggingpak’ van de echte Sint Nicolaas.

Ontgoocheling

Met een andere ouder had ik het laatst over Sint-Nicolaas. Hij wilde zijn kinderen niet langer voor de gek houden en had hun nog op de leeftijd van ‘gelovigen’ verteld dat de goede man niet bestond. Dit met de bedoeling hun een al te grote ontgoocheling rond hun achtste jaar besparen. ”Als ze erachter komen dat de Sint niet bestaat, geeft dat misschien ook wel twijfels over het bestaan van God”, argumenteerde hij.

Ik ben het niet met hem eens. Juist als katholieke ouder kun je kinderen heel goed met de traditie van Sint-Nicolaas grootbrengen. Hoewel ik me voor kan stellen dat het voor een kind een desillusie is als het botweg te horen krijgt dat de geliefde Sinterklaas niet bestaat, leeft in de katholieke traditie deze heilige immers wel degelijk. Het moet toch mogelijk zijn kinderen tactvol te begeleiden naar een nieuwe fase in hun sinterklaasgeloof. Van het letterlijke ‘dit is de Sint hier en nu’ naar ‘de Sint heeft echt bestaan en bestaat als heilige, voortlevend in de hemel nog steeds’. Hij was een goede man die mensen in nood wilde helpen. We mogen hem eren om zijn goedheid en hem daarin uiteraard ook tot voorbeeld nemen. Daar zou nog een opvoedkundige aanleiding in kunnen schuilen om met Sinterklaas ook aan arme kinderen te denken en hoe je die kan helpen.

Het zijn de vaders en moeders die namens Sint cadeautjes geven en het zijn mensen die zich in zijn naam als Sinterklaas verkleden. In een kerststal zie je toch ook wel eens iemand als Jozef en Maria verkleed? Ze zijn het niet echt, maar ze spelen het. Als ik aan mijn kinderen denk, verwacht ik dat ze deze uitleg toch goed moeten kunnen begrijpen.

Oké, ik geef toe, ik ben persoonlijk verknocht aan het sinterklaasfeest en koester er warme herinneringen aan, verbonden met de geuren van mandarijntjes, speculaas en chocola. Ik kan me niet heugen dat ik al te zeer heb geleden onder het nieuws dat die verklede man niet echt Sint-Nicolaas was. De praktijk moet straks uitwijzen hoe het mijn kinderen vergaat, maar ik ga er in ieder geval mijn best voor doen Sint-Nicolaas als heilige een speciaal plekje te geven in onze kerkfeesten door het jaar heen.

Door: Anna Kruse

Geheel door Sint Nicolaas goedgekeurde cadeautip voor 5 december en verdere feestdagen: http://www.inspiratiemagazine.nl/artikelen/77/najaarsactie-gratis-leer-en-kijkboek-zon-maan-en-sterren.html