Kerstmis, feest van tradities

Het kan niet op met kerst. Het huis wordt versierd. De voorraadkasten puilen uit en meer en meer wordt het ook in Nederland en België gewoonte om elkaar met kerst cadeautjes te geven. Misschien ook wel omdat steeds minder mensen stilstaan bij de werkelijke reden van het feest.

Natuurlijk leent Kerstmis zich buitengewoon goed voor sfeer en daar is ook niks mis mee. De donkere dagen, kaarslicht en gezellig met familie of vrienden rond de tafel zitten, dragen daaraan bij. Kerstmis is bij uitstek ook een feest van tradities. Tradities die soms van generatie op generatie worden doorgegeven, maar ook elk land heeft zo zijn eigen kerstgebruiken en rituelen.

In Nederland en België houdt de katholieke Kerk traditioneel de avond voor Kerstmis de nachtmis. In België begint deze om middernacht, maar er zijn ook net als in Nederland vieringen eerder op de avond, zodat ook de kinderen mee kunnen vieren.

Opvallend is dat veel mensen die alleen nog in naam katholiek zijn, met Kerstmis de kerk massaal weten te vinden. De toestroom was in Nederland in recente jaren zelfs zo groot, dat de kerken niet alle belangstellenden konden herbergen. In een enkel geval werden de beschikbare plaatsen zelfs verloot. Over stoelen die uit nood in de kerststal zijn geplaatst, is geen melding bekend…

Beschuit met muisjes

Een mooi gebruik is om na de kerstnachtmis in de thuis opgestelde kerststal het kindje in de kribbe te plaatsen. Dit symboliseert dat de geboorte van Jezus die nacht heeft plaatsgevonden. Een andere oude traditie is het samen nuttigen van een kleine feestmaaltijd na de dienst. Omvang en samenstelling variëren per gezin, maar ook per streek. Zo staat er in sommige streken beschuit met muisjes op het menu om de geboorte te vieren.

Het opzetten van een kerststal in de kerk en later ook bij mensen thuis is een traditie die al sinds de middeleeuwen bestaat en die vooral door de heilige Franciscus en de franciscaanse beweging is gestimuleerd. Franciscus liet begin dertiende eeuw met kerst in een grot het kerstverhaal uitbeelden door levende figuren. Dit vond plaats in het Italiaanse Greccio. Vervolgens nam de ontwikkeling van de kerststal een vlucht in Italië, van waaruit het zich verspreidde naar Spanje, Portugal, Frankrijk en later ook naar België en Nederland. De oudst bekende kribbe in Nederland is die van Roermond, daterend uit 1370.

Kerstening

Overigens is de precieze geboortedatum van Jezus onbekend. Dat Kerstmis op 25 en 26 december wordt gevierd, voert terug naar oude zonnewendefeesten die in veel culturen voorkwamen. De zon neemt vanaf deze data weer in kracht toe en overwint daar mee het donker van de winterdagen. De Romeinen vierden rond deze tijd het feest van Mithras, een zonnegod.

De vroege kerk was niet blij met deze heidense feesten, die er bij verschillende volken zo diep in zaten, dat er ook na kerstening geen eind aan kwam. Paus Julius I besloot rond het jaar 340 dat op 25 december de geboorte van Christus moest worden gevierd, omdat Hij het licht is dat de duisternis voorgoed verjaagt en eeuwig leven schenkt. En dat is ook voor christenen vandaag nog de reden om het feest te vieren.

Kerstboomgeneratiekloof

De eerste twee generaties katholieken van de vorige eeuw hebben misschien nog de wenkbrauwen gefronst bij het verschijnsel kerstboom. Onder protestanten raakte de verlichte spar midden negentiende eeuw in zwang, maar katholieken gingen pas na de Tweede Wereldoorlog over stag. Een generatie later is de kerstboom helemaal ingeburgerd. Tegenwoordig weten we bijna niet beter dan dat de kerstboom bij het kerstfeest hoort, al zijn er tegenwoordig ook weer gelovigen die vraagtekens zetten bij dit gebruik vanwege de vermeende heidense oorsprong.

Over de oorsprong bestaat echter onduidelijkheid en er doen verschillende verhalen de ronde. De gewoonte om een boom met lichtjes te versieren, verspreidde zich waarschijnlijk tegen het einde van de zestiende eeuw vanuit de Noordelijke landen naar het Zuiden. Al in de middeleeuwen kenden de katholieken de Paradijsboom, een versierde boom als verwijzing naar het paradijs. Ook wordt de kerstboom wel Christusboom genoemd, omdat de groenblijvende spar het eeuwige leven symboliseert dat Jezus geeft aan hen die in Hem geloven.

Door: Anna Kruse

Tip voor een gastvrije parochie, ook met Kerstmis:
http://www.inspiratiemagazine.nl/artikelen/140/op-weg-naar-een-gastvrije-parochie.html

Nog geen abonnee van Inspiratie Magazine? Word het nu en ontvang ook:
http://www.inspiratiemagazine.nl/artikelen/77/feestelijke-aanbieding-gratis-leer-en-kijkboek-bij-abonnement.html