‘Je hoeft alleen te kloppen en dan is hij daar’

Aantrekkelijk, vrijblijvend: geloof in engelen kan altijd

Films, reclames, muziek, op het toneel en in de beeldende kunst. Er is geen enkele plaats waar je de engel niet tegenkomt. Zelfs zanger Robbie Williams raakte geïnspireerd door het onderwerp en schreef in 1996 het nummer Angels dat nu nog steeds bovenaan prijkt in de Nederlandse top 1000 aller tijden en heel vaak wordt gedraaid op bruiloften en begrafenissen. Ook in de spreektaal ontbreekt de engel niet. Als je bijvoorbeeld op het nippertje aan een auto-ongeluk bent ontsnapt en iemand tegen je zegt: ‘Dat was vast je beschermengel.’ Of: ‘Je bent een engel’, wanneer je enorm blij bent met je vriend of vriendin.

Wie op internet naar engelen zoekt, ontdekt een heel andere wereld. Engelenstartpagina.nl verwijst naar websites die workshops promoten waarin je leert om met je engel te communiceren of hoe je mensen met behulp van engelen kunt genezen. Engelenmuziek en engelen e-cards, je kunt het er allemaal vinden.

Taboe voorbij

Een recent voorbeeld dat de populariteit van engelen onderschrijft, was de tentoonstelling ‘Allemaal Engelen’ in het Catharijneconvent in Utrecht. Meer dan 66.000 mensen bekeken de expositie, waarvan de helft aangaf niet-kerkelijk te zijn. Twan Geurts schreef ter gelegenheid van ‘Allemaal Engelen’ het boek ‘Engelen van deze tijd’ waarin hij een journalistieke zoektocht maakte naar de aantrekkingskracht van engelen. Toen mensen in zijn omgeving hoorde dat hij daarmee bezig was, kwamen ze uit zichzelf naar hem toe om engelenverhalen te vertellen. Twintig jaar geleden was dit wel anders. Toen heerste er volgens Geurts als gevolg van het verlichtingsdenken nog een taboe op dit soort religieuze ervaringen. ‘Wie toen over engelen begon, werd vreemd aangekeken. De religiositeit was niet weg, maar is twintig jaar lang versluierd geweest. Sinds 2000 zijn mensen de schaamte voorbij, wetenschap en religieuze ervaring kunnen tegenwoordig heel goed naast elkaar bestaan,’ zegt Geurts.

De journalist ontdekte dat het traditionele beeld van de engel ingewisseld is voor een nieuw beeld. ‘Onder protestanten en katholieken bestond een redelijk collectief beeld dat gebaseerd was op de bijbel. Dus: een mannelijk wezen in een lang gewaad met grote vleugels op zijn rug. God zelf stond in het centrum en gaf de engelen opdrachten.’ Maar door de secularisering vielen oude zekerheden weg en werd het geloof een individuele zaak. Het traditionele beeld van de engel spatte uiteen in honderden varianten. Tegenwoordig kan een engel verschillende vormen aannemen. Het kan een geluid, een licht of zelfs een windvlaag zijn. ‘In het new age denken kiezen mensen hun eigen engel en geven hem een naam. Je hoeft alleen maar te kloppen en dan is hij daar. De engel is er altijd en heeft niets meer met God te maken.’ Het engelengeloof is misschien juist zo aantrekkelijk, omdat het vrijblijvend is. Wel de lusten maar niet de lasten. Geurts: ‘Engelen beschermen, zijn persoonlijk, hulpvaardig, dringen zich niet op, stellen geen morele eisen zoals kerken en vergen geen relatie-onderhoud.’

Je kunt je afvragen of dit wel een goede ontwikkeling is. Pastoor Jeroen Smith: ‘Doordat mensen hun eigen engel kiezen, creëren zij een surrogaat dat niet overeenkomt met de werkelijkheid. Een engel zal altijd naar God en Jezus wijzen. Wat deze mensen dan wel zien is niet helemaal duidelijk. Misschien is het een projectie van hun eigen emoties.’ De pastoor denkt dat mensen vooral op zoek zijn naar een speciale ervaring. ‘Mensen richten zich juist op randverschijnselen omdat ze een verkeerd beeld van God en het geloof hebben. Ze identificeren de Kerk met dogmatisme.’

Amerikanen

Hoeveel mensen geloven precies in engelen? In 2008 publiceerde godsdienstsocioloog Rodney Stark de resultaten van een groot onderzoek naar religieuze ervaringen in het boek ‘What Americans Really Believe´. Het blijkt dat 55 procent van de Amerikanen gelooft dat zij ooit door een engel zijn beschermd tegen het kwade. In Nederland zijn geen recente cijfers beschikbaar over het geloof in engelen. Wel hield huisarts H.C. Moolenburgh in de jaren tachtig een enquête onder zijn patiënten. Hij stelde aan 400 mensen de vraag of zij ooit een engel hadden gezien. Anderhalf procent van zijn patiënten had bij volle bewustzijn een volledige engel gezien, dus niet alleen een paar helpende handen of een groot wit licht. Als dit representatief was voor de Nederlandse bevolking, mocht je volgens de huisarts aannemen dat minstens één procent procent van de bevolking in dit leven ‘van aangezicht tot aangezicht met een engel’ had gestaan. Vandaag de dag zou dat neerkomen op 165.000 engelenontmoetingen.

‘Allerlei soorten mensen blijken iets met engelen te hebben, zelfs als ze er niet in geloven.’ Dat is wel het meest opvallende dat Twan Geurts op zijn zoektocht naar de bovennatuurlijke wezens ontdekte. ‘De engel is een ontzettend sterk symbool. Volkswagen gebruikte in een reclame de engel als symbool van betrouwbaarheid en veiligheid om potentiële kopers te verleiden.’ In de reclame zie je dat voetgangers de drukke straten van Rio de Janeiro oversteken. Naast iedere voetganger loopt een beschermengel en zelfs op de passerende auto’s zitten beschermengelen. Er is één engel die een dagje vrij heeft en het er lekker van neemt. Hij loopt op zijn dooie gemak door de straten en kijkt naar mannen die een potje biljart spelen. Dan ziet hij een Volkwagen Polo zonder beschermengel. Snel haast hij zich naar de auto, maar de bestuurster heeft inmiddels haar auto geparkeerd. Dan verschijnt in beeld: Volkswagen. Built to Protect: deze auto is zo veilig, die kan het zelfs zonder engel.

Van Rio de Janeiro tot Azië, de bovennatuurlijke wezens komen overal ter wereld voor en lopen als een rode draad door de geschiedenis van de mens. De verlichting heeft de engelen niet kunnen uitroeien en de ontkerkelijking heeft juist een nieuwe impuls aan de engel gegeven. De engel lijkt in het westerse denken daarmee een rooskleurige toekomst tegemoet te gaan, maar eerst dient hij met Kerstmis gewoon weer als versiering.

Door Esther Raaijmakers

Engelen in de islam

Het geloof in engelen is een van de hoofdartikelen in de islam. Moslims geloven dat engelen uit licht zijn geschapen. Ze hebben geen nakomelingen en zijn geslachtsloos. Gabriël wordt als de belangrijkste engel gezien, omdat Allah de Koran via hem aan Mohammed heeft geopenbaard. Andere aartsengelen zijn Michaël, Asraël en Israfiel. De Koran vermeldt dat de moslim twee engelen heeft die zijn/haar daden optekent. Op de linkerschouder zit de engel die alle slechte daden noteert; op de rechterschouder de engel die alle goede daden vastlegt.

Aartsengel Michaël

Dit boek dat lange tijd was uitverkocht, maar sinds kort weer verkrijgbaar, is gewijd aan ‘De Grootheden van de Heilige Aartsengel Michaël’. Het staat vol met meditaties, verschijningen en gebeden voor wie de diepte in wil gaan in het kennen van deze engel. Het boek werd meer dan vijftig jaar geleden geschreven door Don Nicola Ricci, toen hulppastoor van Procida, Italië. Het geeft zo ook een beeld van hoe men toen dacht over de omgang met engelen. Het is voor verkrijgbaar via het Madonnacentrum Totus Tuus, Frans Van Dijckstraat 5, 2100 Deurne – Antwerpen, België. Tel. 03/2362015. In Nederland via mw. Maximus, Willem van Gentstraat 35, 5665 GH Geldrop, tel. 040-2858832. Prijs € 9,- exclusief verzendkosten, door een acceptgiro bij de bestelling.