De Inspiratie Trofee gaat naar... Zuster Monica Shanley 6-1-2010
Zuster Monica is missionaris in Zuid-Afrika. In de jaren tachtig was ze directrice van een school in Langa (een zwarte buitenwijk van Kaapstad) toen trofeevoordraagster Claudine Gunzburg er muziekles gaf. ‘De gedrevenheid en begeestering van deze dynamische vrouw, hebben mijn leven blijvend geïnspireerd. En dat van ontelbare Zuid-Afrikanen!’, aldus Claudine, die recent bij zuster Monica op bezoek ging en haar interviewde.
Een leven lang lesgeven in Zuid-Afrika
Ik vond ze op de afgesproken bank, in de botanische tuin aan de voet van de Tafelberg. Nog even enthousiast en vol ideeën als altijd, op haar drieënzeventigste! ‘Lesgeven in een ‘blanke school’ of naar de zwarte wijken trekken om de studenten op te vangen die anders uit de boot van het apartheidsbeleid dreigden te vallen? De keuze was vlug gemaakt!’, vertelt zuster Monica.
 Geboren in een Iers katholiek gezin, waar geloof en scholing centraal stonden, begon ze als vanzelfsprekend aan een loopbaan als leerkracht. Begin twintig voelde ze zich aangetrokken tot het religieuze leven en vervoegde zich bij de Loreto zusters, een congregatie van actieve contemplatieven, die zich inzetten voor het onderwijzen van meisjes en het ondersteunen van de maatschappelijk zwakken.
In 1981 werd ze naar Kaapstad gestuurd om er de leiding van het St-Francis Adult Education Centre waar te nemen. Tijdens de apartheid was het onderwijs niet alleen strikt ingedeeld volgens huidskleur, maar waren de scholen voor de zwarte bevolking van een ondermaats niveau.
Het St-Francis Centre ontstond uit nood: de lokale bewoners vroegen de zusters om bijlessen omdat ze het certificaat middelbaar onderwijs, als toegangspoort voor hoger onderwijs of een betere baan, alsnog trachtten te halen. ‘Van enkele privé-leerlingen werden het er weldra honderden’, herinnert ze zich, ‘We moesten dringend een structurele oplossing vinden. Dus: de broeders franciscanen zetten een gebouw neer voor ruim duizend studenten en de Loreto zusters richtten het curriculum in. In een mum van tijd draaide de school op volle capaciteit.’
Daar bleef het echter niet bij: al spoedig werden er ook ’s avonds kook- en naailessen georganiseerd, computerinitiatie, muzieklessen, en later kwam er ook nog een lerarenopleiding bij.
‘We voelden ons als één grote familie, samen werkend aan één gemeenschappelijk doel’, zegt ze. ‘Het aller-boeiendst voor mij waren de cursussen leren lezen en schrijven’. Verlegen, maar vastberaden ooit een brief of bijbeltekst te kunnen lezen, begonnen deze volwassenen eraan en nauwelijks een jaar later kwamen ze, trots en vol zelfvertrouwen, op me af om me een aantal nieuwe kandidaten voor te stellen.’
Afgebrand
Of het dan allemaal van een leien dakje liep? ‘Nee hoor!’, lacht ze, ‘Het ministerie stak regelmatig stokken in de wielen! Om dan nog niet te spreken over de verzetsbeweging onder de zwarte bevolking zelf, die de studenten voortdurend aanzette tot staken en niet aarzelde om haar bedreigingen in daden om te zetten. Hoeveel scholen werden in die tijd niet afgebrand! Eens kwam het zelfs zover dat de scholieren hun eindexamen aflegden onder de bescherming van het leger!’  Op de vraag hoe ze haar inzet jaar in jaar uit dan wel volhoudt heeft ze prompt een antwoord: het gebed en het gemeenschapsleven. ‘Onze dag verloopt volgens het ritme van de getijden. Op vaste uren het werk neerleggen om te bidden is de beste garantie op een vredige en toegewijde manier zijn dagtaak te vervullen.’ De tweede pijler is ongetwijfeld het samenleven met andere zusters. ‘We zijn geschapen om in relatie met God en de anderen te leven. Door elkaar te ondersteunen, naar elkaar te luisteren en telkens weer opnieuw samen op weg te gaan, worden we betere mensen en verdiepen we ons geloof. Een boom groeit ook rechter wanneer hij omringd is door soortgenoten.’
In 1999, toen het St-Francis Centre goed op dreef was, zette zuster Monica in een nieuwe wijk, Khayelitsha, een soortgelijk initiatief op touw. In 2002 verhuisde ze naar de hoofdstad Pretoria voor vijf jaar, als overste van alle Loreto gemeenschappen en scholen van Zuid-Afrika.‘Administratie en vergaderen zijn niet echt voor mij weggelegd’, geeft ze toe, ‘Maar ik ben in het religieuze leven getreden om te doen wat God van me vraagt en te gaan waar Hij me nodig heeft.’
Na de val van het apartheidsbeleid werden de Loreto scholen in de zwarte wijken door de lokale gemeenschap bestuurd. ‘Langa bestaat uit een gevestigde, homogene populatie en zodoende is de school aldaar tot op heden volop functioneel. Khayelitsha daarentegen, is een veel jongere wijk, bevolkt door verscheidene etnische groepen en nationaliteiten, vooral afkomstig uit Centraal-Afrika. Hier ontbraken het ‘gemeenschapscement’ en de nodige wil en ervaring om het project te dragen.’
‘Dat hoort er nu eenmaal bij.’, mijmert ze, ‘Onze stichteres, Mary Ward, vocht heel haar leven voor de erkenning van haar congregatie om, tegen haar levenseinde, te vernemen dat haar orde door de paus verboden werd. Zij bleef toch steevast geloven dat God, in Zijn tijd, Zijn belofte zou waar maken. En zie: drie eeuwen later vind je overal ter wereld Loreto gemeenschappen die haar intuïtie op de voet volgen en haar visie tot werkelijkheid maken!’ Zo gaat dat nu eenmaal met God. Elke daad van liefde, elk opkomen voor meer gerechtigheid, hoe klein ook, wordt in Gods handen veilig bewaard en, eens, als de tijd rijp is, komen de vruchten vrij, door een ander geplukt...’
Door: Claudine Gunzburg
|
