Met Inspiratie heb je tijd voor ...

Hoe komt het lieveheersbeestje aan zijn christelijke naam?

Door Marian van Zutven- van Kampen op 17 juni 2017
Foto: Michaela Kobyakov

In de lente en de zomer zie je ze ineens weer overal… de lieveheersbeestjes zijn terug van weggeweest! Ze landen op je balkon, op je tuintafel of zomaar ineens op je hand. Waarom noemen we dit gestippelde diertje eigenlijk lieveheersbeestje? En doen we dat vooral in Nederland en Vlaanderen, of kom je die naam ook in andere landen tegen?

Niemand lijkt met zekerheid te kunnen zeggen waar de naam precies vandaan komt. Duidelijk is wel dat het beestje al langer met geluk en voorspoed geassocieerd wordt. Misschien komt dat, doordat het beestje zich vooral laat zien wanneer de zon schijnt. Lieveheersbeestjes brengen dus volgens het volksgeloof mooi weer en geluk.

Germaans orakel

Maar waar komt dan de link met Onze Lieve Heer vandaan? Daar zijn verschillende verklaringen voor, waarvan er één teruggaat naar de tijd van de oude Germanen, die in het kevertje een soort orakel voor het weer en de oogst zagen. Zij hadden het kevertje aan de godin Freya gewijd en haar broer Freyr was er de beschermer van. Ze noemden het diertje Freyafugle, ‘vogel van de godin Freya’.

Toen de Germanen in aanraking kwamen met het christelijk geloof, wijdden missionarissen het diertje toe aan Maria en in plaats van dat het de bescherming van Freyr genoot, leefde het nu onder de bescherming van Onze Lieve Heer. Zo ontstonden de namen onzelievevrouwebeestje en lieveheersbeestje. In bijna heel Europa, tot in Rusland toe, draagt het diertje namen waarin God, Lieve Heer, Maria, Lieve Vrouw of Hemel voorkomt, denk bijvoorbeeld aan lady bird in het Engels of bête à bon Dieu in het Frans. De meest schattige variant is misschien wel lieveherebolletje, zoals het diertje in Limburg wel genoemd wordt.

Zeven smarten van Maria

Het Genootschap Onze Taal legt in een artikel op haar website geen link naar de Germaanse geschiedenis, maar vindt vooral een verklaring in het uiterlijk van het lieveheersbeestje. De meest voorkomende variant is hier rood met zeven stippen. De kleur rood zou kunnen verwijzen naar het bloed van Christus, of naar de rode mantel waarin Maria veel is afgebeeld in bepaalde periodes van de kunstgeschiedenis. Zij wordt ook geassocieerd met het getal zeven, vanwege de zeven vreugden en de zeven smarten die ze doormaakte.

Redder in nood

Willem Wever kiest op haar website voor de meest tot-de-verbeelding-sprekende verklaring. Lang, lang geleden was er eens een man die ter dood veroordeeld was wegens moord. Voordat de beul zijn hoofd eraf wilde hakken werd de man gevraagd of hij een laatste wens had. Die had hij niet. Maar net toen de beul zijn bijl wilde neerhalen, riep de man: “STOP, er zit een beestje op mijn nek. Kunt u het laten gaan? Anders sterft hij ook…” Niemand geloofde nog dat dit een moordenaar kon zijn, deze man moest wel goed zijn. En zo kreeg het beestje de naam lieveheersbeestje omdat men ervan overtuigd was dat het door Onze Lieve Heer gestuurd was om de onschuldige man te redden.

Tip! Zelf lieveheerstbeestjes maken van oude flessendoppen

Wist je dat je heel simpel vrolijke lieveheerstbeestjes kunt maken van oude flessendoppen? Alles wat je nodig hebt is een setje flessendoppen, wat rode verf, een zwarte watervaste stift en een zakje ‘wiebel-oogjes’ (te koop in een knutselwinkel of bij de HEMA). Kijk bijvoorbeeld op deze Pinterestpagina voor een leuk voorbeeld.